شب ادراری

شب ادراری چیست؟

شب ادراری دفع ارادی و یا غیر ارادی ادرار در طول شب میباشد ولی اصطلاح Nocturnal Enuresis را زمانی می توان بر یک کودک اتلاق نمود که از سن تکامل مورد انتظار برای کنترل ادرار گذشته باشد و در این حالت شب ادراری به عنوان یک موضوع غیر طبیعی و یک بیماری قابل پیگیری می باشد.

 

تکامل اسنفکترهای ادراری که کنترل کننده خروج ادرار از مثانه می باشند از یک سالگی شروع می شود و اکثر کودکان تا سن 3-2 سالگی تکامل لازم را پیدا نموده و غالباً کنترل ادرار هم در طول روز وهم شب دارند. ولی در کودکان با رشد و تکامل طبیعی هم ممکن است تا 5 سالگی شب ادراری وجود داشته باشد و غیر طبیعی تلقی نمی شود. در صورتیکه کودک تأخیر رشد وتکامل به هر دلیل داشته باشد این سن می تواند بالاتر از این باشد.

شب ادراری زمانی به عنوان یک بیماری تلقی می شود که کودک حداقل دو بار در هفته و به مدت سه ماه متوالی عدم کنترل ادرار در طول شب داشته و لباس خود را خیس نماید. بیدار شدن کودک برای ادرار کردن به هر میزان معادل این بیماری نمی باشد باید کودک خود را خیس کند تا این بیماری اتلاق شود.

 

  علل ابتلا :

شب ادراری به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم می شود. کودکانیکه از دوران شیرخوارگی هیچگاه برای مدتی کنترل ادرار خود را بدست نیاورده اند به عنوان شب ادراری اولیه تلقی می شوند و کودکانیکه حداقل برای مدت شش ماه شب ادراری نداشته و شب ها خشک بوده اند ومجدداً دچار شب ادراری شده اند شکل ثانویه بیماری می باشد.

علت شکل اولیه بیماری تأخیر در تکامل اسنفکترهای ادراری می باشد که با افزایش سن، اعمال آموزشهای خاص وحتی گاهی بدون هیچگونه درمانی رفع می گردد ودر واقع اکثریت موارد طبیعی می باشد.ولی در فرم ثانویه ما بیشتر بدنبال یک علت ایجاد شب ادراری مانند عفونت هستیم ودر واقع در اکثریت موارد غیر طبیعی و بیماری می باشد.

اقدامات تشخیصی:

 

فرم اولیه شایعتر است و حدود 90% موارد بیماری را تشکیل می دهد که در پسرها شایعتر است. از لحاظ برخوردهائی که باید با کودک مبتلا به شب ادراری نمود نیز در هر شکل بیماری متفاوت است. در نوع اولیه تا سن 5 سالگی نیاز به اقدام خاصی از لحاظ تشخیصی و درمانی وجود ندارد مگر آنکه یکی از این حالت وجودداشته باشد: سابق عفونت ادراری، اختلالات در دستگاه ادراری چه در ظاهر و چه دربررسی های قبلی به علت دیگر، سابقه اختلالات آناتومیک ادراری در اعضاء خانواده، عدم کنترل ادراری در طول روز، سابقه پرنوشی وپرادراری در کودک ویا یکی از اعضاء خانواده، نگرانی واسترس کودک و یا خانواده ازاین حالت (جهت ایجاد اطمینان در کودک وخانواده).در این حالت گاهی بررسی ها محدود به انجام یک آزمایش کامل و کشت ادرار است و گاهی نیاز به بررسی های بیشتر می باشد. در سنین بیش از 5 سال هرچند 7-3% کودکان ممکن است شب ادراری اولیه داشته باشند وحتی 1% کودکان در حوالی سن بلوغ ممکن است شب ادراری داشته باشند ولی به هرحال این موضوع مانع بررسی دقیق نمی باشد وباید بررسی هائی از قبیل معاینه کامل، بررسی از لحاظ وجود عفونت ادراری و اختلالات آناتومیک و اشکالات عصبی مثانه و اسفنکترهای آن انجام شود.

در شکل ثانویه بیماری نیز، هر بیمار بدون توجه به سن بیمار باید بررسی کامل انجام شود. در این بیماران علاوه بر بررسی های ذکر شده در مورد بیماران با شکل اولیه بیماری گاهی نیاز به بررسی از لحاظ بیماریهای غددی و کلیوی مانند دیابت قندی، دیابت بیمزه و دفع مواد غیر طبیعی در ادرار براساس آزمایشات اولیه لازم می باشد.

 اقدامات درمانی:

 

در هر بیماری کودکان نیاز به مشارکت خانواده می باشد در این بیماری علاوه بر مشارکت خانواده باید مشارکت کودک نیز در درمان جلب شود در غیر اینصورت احتمال موفقیت درمان کم خواهد شد. شب ادراری ثانویه پس از بررسی های دقیق باید تا رفع بیماری و یا پیدا شدن علت بیماری تحت نظر باشد و گاهی نیاز به بررسی های مکرر و در فواصل منظم دارد. فرم اولیه چه در کودکان کمتر از 5 سال و چه بیش از 5 سال از این لحاظ مهم می باشد که در عین حالی که کودک و خانواده اش از این حالت رنج می برند ولی با یک سری اقدامات ساده و آموزش های ساده می توان به بیمار کمک کرد. مهمترین اقدام برای این کودکان طراحی و اجرای یک برنامه آموزشی می باشد.

همانطور که در ابتدا گفته شد این کودکان تأخیر در تکامل اسفنکترها دارند همانگونه که یک کودک ممکن است دیر راه بیفتد و یا دیر زبان باز کند و در عین حال طبیعی می باشد این کودکان نیز تاخیر در این محور تکاملی دارند ولی از بقیه جهات تکاملی کاملاً طبیعی هستند. ولی تکامل آموزش پذیر است یعنی با آموزش تسریع می شود بنابراین برای این کودکان یک برنامه آموزشی که در آن  مشارکت مستقیم کودک درنظر گرفته شده باشد و برنامه های تشویقی برای وی گنجانده شده باشد مناسب ترین اقدام است. همچنین باید از هرگونه تنبیه زبانی، رفتاری و بدنی پرهیز شده باشد چرا که تنبیهات بدنی و روحی نه تنها موثر نیست بلکه باعث تاخیر در درمان و پسرفت بیماری می شود.

می توان با استفاده از ساعت زنگ دار و یا وسایل دیگر موجود برنامه ای تنظیم نمود که کودک به فواصل 4-3 ساعت و یا باتوجه به دفعات شب ادراری از خواب برخاسته و مثانه خود را تخلیه نماید. بیدار نمودن کودک توسط والدین تنها در صورتیکه کودک تمایل به این همکاری داشته باشد و برای مدت محدود در ابتدای برنامه توصیه می شود. بتدریج باید فواصل بیدار نمودن را زیاد و دفعات آن را کم نمود. کودک باید تعداد شب هائی راکه خود را خشک می باشد (تأکید می شود شب های خشک بودن کودک باید ملاک قرار گیرد و نه شب هائی که خیس می نماید) یادداشت نموده و متناسب با همکاری کودک و پیشرفت درمان باید وی را تشویق نمود. والدین باید توجه کنند که این کودکان خصوصاً هر میزان که سن آنها بالاتر می رود از این حالت در رنج هستند واین استرس باعث تشدید بیماری شان می شود. لذا همانگونه که گفته شد نه تنها نباید هیچگونه تنبیه در مورد آنها

اعمال شود بلکه باید به آنها آرامش خاطر داد که این حالت طبیعی  و گذرا می باشد و در سنین بالاتر برطرف می شود. اقداماتی از جمله تنبیه بدنی، محرومیت از خرید اسباب بازی مورد علاقه کودک و یا منوط کردن این تشویق ها به کنترل بیماری، محرومیت از مسافرت و یا مهمانی رفتن، جدا کردن کودک، به روی آوردن بیماری به عنوان یک مشکل کودک بصورت علنی و غیر علنی از اقدامات اشتباه و استرس زا بوده که باعث عدم بهبودی و تشدید بیماری می شود. در واقع این کودکان از این بابت نباید تحت هیچ استرسی قرار گیرند.

 

این وسایل برای اینکه کودک به صورت مستقل خود را اداره کند طراحی و به بازار عرضه شده است. بسیاری از این کودکان میزان بسیار کمی ادرار دفع می کنند و به محض خیس شدن لباس از خواب بیدار شده و کنترل ادرار را بدست می آورند. بدین منظور گیرنده هائی برروی لباس زیر این کودکان تعبیه شده که به یک ساعت و یا زنگ اخبار متصل است و به محض خیس شدن آن زنگ را به صدا درمی آورد و بدین ترتیب کودک را از خواب بیدار می کند و کودک کنترل ادرار را بدست می َآورد. استفاده از این وسایل می تواند درمان را تسریع بخشیده و به تکامل کودک کمک نماید.

 

اقدامات کمکی دیگر می تواند در کاهش میزان شب ادراری کمک کند از جمله این اقدامات محدود کردن مصرف مایعات در ساعات اولیه شب و محدود کردن مصرف مواد قندی در ساعات عصر شب می باشد. ولی به عنوان یک اصل کلی در درمان این بیماران باید مدنظر داشت که هر اقدام درمانی که باعث احساس محدودیت توسط کودک شده، یا سبب استرس در وی شود ویا القاء کننده وابستگی و عدم استقلال به کودک در کنترل بیماری باشد موفقیت چندانی نخواهد داشت.

 

درمانهای داروئی نیز وجود دارد ولی معمولا به تنهائی تاثیر چندانی ندارد و معمولا به صورت درمان کمکی بکار گرفته می شود. داروهائی ازجمله تجویز داروهائی که ادرار را تغلیظ نموده و حجم ادرار را کم می کند وجود دارد که می تواند در درمان مؤثر باشد ولی میزان عود و برگشت بیماری پس از قطع درمان بسیار بیشتر از درمان آموزشی و عادتی می­باشد.

احتمال عدم پاسخ به درمان و یا برگشت بیماری پس از دوره درمانی وجود دارد که در این صورت نیاز به بررسی مجدد و حداقل انجام آزمایش ساده ادرار می باشد. درصورت عدم وجود علائم و یافته های جدید بازنگری در برنامه درمانی با محور قرار دادن کودک در برنامه درمانی ضروری است./

 

تمامی حقوق سایت محفوظ است . استفاده در جهت بهبود سلامت جامعه بلامانع است .