گزارش شناخت وضعیت بیماری ایدز

اهداف توسعه هزاره بعنوان یکی از ابزارهای راهبردی کلیدی در افزایش آگاهی، حمایت و تجدید تعهدات سیاسی جهت ارتقای توسعه پایدار انسانی بر اساس یک توافق جهانی در دهه پیش ایجاد شده است. یکی از اهداف توسعه هزاره کنترل بیماری ها از جمله ایدز می باشد که به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر سایر اهداف آن تاثیر بسزایی دارد. با وجود اینکه در بسیاری از کشورها پیشرفت های قابل توجهی در زمینه برنامه های مرتبط با ایدز حاصل شده اما هنوز مشکلات پیچیده ای برای کنترل آن وجود دارد.

شیوع اچ آی وی در ایران در جمعیت عمومی هنوز پایین است. اما شیوع آن در مصرف کنندگان تزریقی مواد حدود 15% است. بنابراین چون شیوع در این زیر گروه جمعیتی از حد5% گذشته است و همه گیری در ایران در مرحله متمرکز قرار دارد. همه گیری های متمرکز در صورتیکه به حال خود رها شوند و راهکارهایی مبتنی بر شواهد علمی،‌تجربه شده، دقیق و موثر برای مهار آن ها در پیش گرفته نشود می تواند به همه گیری عمومی بیانجامد.

تا سال های گذشته علیرغم اقدامات اعمال شده برای کنترل همه گیری درمصرف کنندگان تزریقی مواد و کاهش شیب رشد همه گیری در این گروه جمعیتی، عمده ترین عامل گسترش همه گیری در ایران مصرف تزریقی مواد بود درحالیکه در چند سال اخیر نشانه ها حاکی از افزایش نقش انتقال جنسی اچ آی وی در ایران رصد شده است، به گونه ای که سهم موارد شناسایی شده ابتلا از راه انتقال جنسی، به طور مداوم افزایش یافته و نشانه هایی از رخداد روابط جنسی پر خطر مشاهده می شود.

شیوع اچ آی وی در تن فروشان طی سال های اخیر افزایش چشمگیری یافته، بصورتی که شیوع آن در این گروه به حدود 4% رسیده است. روابط جنسی غیرایمن در مصرف کنندگان تزریقی مواد نیز شایع است. همچنین در چند سال اخیر نشانه هایی جدی از افزایش شیوع مصرف ترکیبات آمفتامینی و افزایش رفتارهای جنسی پرخطر بعد از مصرف این ترکیبات مشاهده شده که موجب نگرانی های جدی شده است. به همین علت برای کنترل همه گیری، اتخاذ مداخلاتی که باعث کاهش روابط جنسی پر خطر گردد، یک ضرورت است.

دولت جمهوری اسلامی ایران که متعهد به کنترل ایدز برای ارتقاء سلامت آحاد جامعه است، با حمایت از رویکردی مشارکت جویانه با تدوین برنامه ملی استراتژیک و مشارکت همه شرکای برنامه، حول یک برنامه واحد رویکردها را به شرح زیرمشخص کرده است

  1. توجه ویژه به سلامت جنسی و نیل به سمت استفاده از کاندوم در همه روابط جنسی پرخطر.
  2. گسترش پوشش خدمات کاهش آسیب در مصرف گنندگان تزریقی مواد و بهبود کیفیت این خدمات.
  3. توجه ویژه به تغییر الگوی اپیدمی با توجه به تغییر الگوی مصرف مواد و افزودن اهداف مرتبط با مصرف مواد محرک.
  4. 4. ارتقاء برنامه های پیشگیری در زنان و دختران و شناسایی زنان باردار مبتلا به منظور ارائه خدمات پیشگیری از انتقال مادر به کودک
  5. ارتقاء برنامه های شناسائی موارد مبتلا به اچ آی وی ، پایش مبتلایان و افزایش پوشش درمان ضدویروسی و بهبود زنجیره تامین و توزیع دارو ، پیشگیری ، مراقبت و درمان موارد مقاوم به درمان.

7 .افزایش برنامه های انگ زدایی به منظور کاهش تبعیض و تسهیل دسترسی به خدمات

امروزه مهمترین استراتژی کنترل اپیدمی اچ آی وی ، مراقبت و درمان مبتلایان به بیماری است . درصورتی که افراد مبتلا به اچ آی وی تحت درمان استاندارد ضد رتروویروسی قرار گیرند ، با کاهش تعداد ویروس در خون و ترشحاتشان (کاهش بار ویروسی) ضمن آنکه با کاهش چشمگیر عوارض بیماری می توانند زندگی سالم تری داشته باشند ، احتمال انتقال بیماری به سایرین نیز به حداقل ممکن می رسد .به همین خاطر درحال حاضر "درمان"یکی از موثرترین روش های "پیشگیری"شناخته شده است . درمان مهمترین و موثرین شیوه پیشگیری است به همین خاطر سه هدف اصلی برای همه کشورها در نظر گرفته شده است:

  • 90 %افراد مبتلا شناسائی شوند
  • 90 %افراد شناسائی شده تحت درمان ضد رترویرسی قرار گیرند
  • 90 %افراد تحت درمان ، بار ویروسی آنقدر کاهش یابد که غیر قابل اندازه گیری شود .

بدیهی است وصول به این مهم تنها در صورتی میسر می گردد که این افراد از بیماری خود مطلع بوده، برای دریافت خدمات مراقبت و درمان تمایل داشته و به این خدمات دسترسی داشته باشند و خدمات را به صورت مستمر دریافت دارند چالش هایی که در حال حاضر کشور ما را در دستیابی به اهداف فوق با مشکل مواجه کرده است عبارتند از:

.1درصد بالایی از موارد مبتلا از بیماری خود مطلع نیستند . 2 .درصد بالایی از افراد شناخته شده برای دریافت خدمات مراقبت و درمان تمایل نداشته و مراجعه نمی کنند . 3 .درصدی از افرادی که تحت درمان قرار گرفته اند درمان را به شکل مستمر ادامه نمی دهند.

ییماری ایدز یک بیماری عفونی واگیردار است که عامل ایجاد آن، نوعی ویروس است که به آن اچ آی وی می گویند. این نام از ابتدای حروف نام لاتین ویروس گرفته شده است که ترجمه فارسی آن “ویروس نقص سیستم ایمنی” می باشد. اصولا خاصیت اصلی ویروس این است که خارج از بدن (خارج ازسلول‏های زنده) قادر به ادامه حیات نیست و به راحتی توسط مواد ضدعفونی کننده (الکل، وایتکس و ….) و حرارت از بین می رود. ویروس HIV برای ادامه حیات نیازمند گلبولهای سفید بدن انسان است. و انتقال آن  زمانی رخ می­ دهد که مقدار کافی خون ، ترشحات جنسی و یا شیرمادر حاوی ویروس از طریق انتقال خون، استفاده از سرنگ و سوزن مشترک و رابطه جنسی محافظت نشده و یا تغذیه نوزاد از شیر مادر مبتلا، به گردش خون فرد دیگری وارد شود. با توجه به راههای انتقال می توان دریافت که همه افراد جامعه می توانند در معرض ابتلا به عفونت HIV باشند و این بیماری مخصوص هیچ گروه خاصی نیست.

عوامل متعددی در این اینکه ایدز از یک بیماری عفونی قابل کنترل تبدیل به یک بیماری با همه گیری وسیع و مرگ و میر بالا شده است دخیل هستند. یکی از مهمترین آنها دانش ناکافی و باورهای غلط در خصوص بیماری است که منجر می شود افراد مبتلا برای تشخیص، مراقبت و درمان اقدام نکنند.

 از زمان ورود HIV به بدن تا بروز ایدز ممکن است بین ۶ ماه تا بیش از ده سال به درازا بکشد در این مدت گرچه فرد به ظاهر سالم به نظر می‌رسد،  ولی مانند مخازن ویروس عمل می کنند و می تواند آن را به دیگران منتقل کند. در تمامی مناطق دنیا، افراد اچ آی وی مثبت زیادی وجود دارند که از وضعیت ابتلا خود به این بیماری آگاهی ندارند و زمانی متوجه می‌شوند که در مرحله پیشرفته‌ای از این بیماری هستند و AIDS یا نقص شدید دستگاه ایمنی آشکار شده است.بنابراین مهم است این احتمال داده شود که ممکن است هر فردی اعم از شریک جنسی اش به اچ آی وی مبتلا باشد.

بیماری ایدز صرفا از طریق آزمایش و بررسی آن در آزمایشگاه و مراکز مشاوره بیماری های رفتاری معتبر تشخیص داده می‌شود. آزمایش HIV به همه کسانی که در معرض ابتلا  قرار دارند ( افرادی که روابط جنسی محافظت نشده و ناایمن دارند یا از سوزن و وسایل تزریق مشترک استفاده کرده اند) موکدا توصیه می‌شود.

انجام آزمایش اچ آی وی در فردی که خود را در معرض ابتلا به اچ آی وی می ­داند مهم است. انواع مختلفی از آزمایش اچ آی وی وجود دارد اما به طور معمول از آنتی بادی های خون افراد استفاده می ­شود. برای دست­یابی به یک نتیجه مطلوب، تست آنتی بادی اچ آی وی باید حداقل سه ماه بعد از آخرین تماس انجام گیرد. دریافت یک نتیجه ­ی تست مثبت (بدین معنی که ویروس اچ آی وی وارد بدن فرد شده است)، اولین گام برای گرفتن کمک و سالم ماندن است. آزمایش اچ آی وی همچنین برای جلوگیری از گسترش اچ آی وی بسیار مهم است به عنوان مثال بعضی از افراد که از وضعیت اچ آی وی خود آگاهند می توانند مراحلی را طی کنند تا مطمئن شوند که ویروس را به دیگران منتقل نمی­ کنند.

نتایج پیشرفت هایی که در زمینه آموزش اچ آی وی، تشخیص و درمان این بیماری صورت گرفته اینست که مثبت بودن آزمایش اچ آی وی برای افراد، نسبت به روزهای نخستی که هیچ درمان و یا حداقل دانش کافی در مورد بیماری وجود نداشت، کمتر ترسناک است. منابع موجود در کشور با هدف کمک و یاری به افراد اچ آی وی مثبت طراحی شده اند. صرف نظر از اینکه فردی اچ آی وی مثبت است یا خیر، منابع و اطلاعات برای وی، شرکای جنسی ، خانواده و فرزندانش همیشه موجود است و می توان هر زمان به آنها مراجعه کرد.

مانند هر بیماری دیگری، زندگی با اچ آی وی به این معنی است که فرد مجبور به انجام یک مجموعه فعالیتهای متفاوت است. برای مثال، فرد مبتلا بایستی در زمان های خاصی دارو مصرف کند، بیشتر از سایر افراد به پزشک مراجعه کند، یک رژیم غذایی مناسب را دنبال کرده و از یکسری فعالیتهایی که سلامتی و یا روند درمان وی را به مخاطره می اندازد(مانند مصرف الکل، سیگار، استرس، روابط جنسی محافظت نشده و ....) اجتناب نماید.

ایدز لزوما با مرگ همراه نیست . در حال حاضر درمان اچ ای وی شامل دارو­های خوراکی است که بایستی جهت ایجاد حداکثر کارایی روزانه دریافت شوند، این داروها بسیاری از مبتلایان را قادر به داشتن زندگی عادی و عمری طبیعی می ­کنند. با درمان می توان تکثیر ویروس اچ آی وی را سرکوب کرد و مانع از پیشرفت بیماری به مرحله ایدز شد. حتی در بعضی موارد می ­توان با استفاده از این داروها سیستم ایمنی بدن را قوت بخشید.

بـا نـبـودن واکسـن و درمان قطعی، تلاش برای غلبه بر بیماری مسـری HIV بـایـد روی پیشگیری از آن تمرکز یابد. چـه اعـمـال جـنـسی بـاشـد، چـه مـصـرف مـواد مخـدر و چه رفتارهای دیگری که فرد را در معرض خطر ابتلا قرار دهد.

مطمئن ترین راه پیشگیری از انتقال جنسی بیماری ایدز، پرهیز از تماس جنسی غیر ایمن شامل داشتن شرکای جنسی متعدد، تماس های جنسی نامعمول (تماس مقعدی ودهانی)، متوسل شدن به خشونت درزمان تماس جنسی،  مصرف الکل،  مواد مخدر و یا روانگردان قبل از برقراری تماس جنسی ، تماس جنسی محافظت نشده ( عدم استفاده از کاندوم) است.استفاده صحیح از کاندوم از ابتدای فعالیت جنسی، پرهیز از رفتارهای نامتعارف جنسی مثل نزدیکی از مقعد، نزدیکی در هنگام عادت ماهانه و غیره احتمال انتقال بیماری را کاهش می‌دهد.استفاده از وسایل شخصی مثل تیغ، احتراز از خالکوبی و حجامت غیربهداشتی، انجام بهداشتی ختنه و غیره راه های پیشگیری  از بیماری اند.

تمامی افراد می توانند به منظور اطمینان از عدم ابتلای خود یا شریک جنسی شان و نیزکسب اطلاعات بیشتر در زمینه ایدز به نزدیکترین مرکز مشاوره بیماریهای رفتاری محل سکونت خود مراجعه کنند. در این مراکز کلیه خدمات شامل آموزش، مشاوره، آزمایش اچ آی وی، وسایل پیشگیری از انتقال بیماری و داروهای ضد ویروس ایدز به صورت رایگان و با حفظ رازداری ارائه می شود. مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری تحت نظارت دانشگاههای علوم پزشکی فعالیت می نمایند .آدرس و تلفن مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری سراسر کشوربا نام مراکز مشاوره ایدز در سامانه 118 و نیزدر سایتwww.hiv-sti.ir  ثبت شده است و تلفن 66038920-021 پاسخگوی شماست.

 

تمامی حقوق سایت محفوظ است . استفاده در جهت بهبود سلامت جامعه بلامانع است .